Na początek kilka botaniczno-dietetycznych ciekawostek. Wiesz pewnie, że pomidor to owoc, a banan jest jagodą (precyzyjniej mówiąc owocem jagodowym). No to na dokładkę powiem Ci jeszcze, że orzeszki ziemne to… roślina strączkowa. Głowa rozbolała, bo coś tu się nie zgadza z Twoim dotychczasowym postrzeganiem tych produktów, prawda? To dlatego, że zafundowałem Ci dysonans poznawczy.
Dysonans poznawczy – skąd się bierze?
Dlaczego trudno przejść obojętnie obok tych informacji? Bo w Twoim umyśle pojawił się konflikt pomiędzy tym, o czym byłeś przekonany/a, a tym jaką informację właśnie dostałeś/aś. Niezgodność Twojego przekonania z nową informacją powoduje napięcie psychiczne, które jest na tyle nieprzyjemne, że zmusza nas do podjęcia działań w kierunku jego redukcji. Na tę motywację wzbudzoną przez dysonans wpływ mają trzy czynniki: stopień niezgodności między dwoma elementami poznawczymi, ważność tych elementów dla jednostki oraz powiązanie z innymi przekonaniami czy strukturami poznawczymi danej osoby. Dysonans poznawczy nie jest niczym nadzwyczajnym, nam wszystkim zdarza się go doświadczać.
Sposoby redukowania dysonansu
Dysonans poznawczy jest możliwy do zredukowania. Przywrócenie zgodności między sprzecznymi informacjami można osiągnąć poprzez:
- Zmianę jednego z elementów w taki sposób, aby nie były z sobą w kolizji. Przykład: osoba z otyłością może przestać jeść codziennie fast foody albo odrzucić informację o szkodliwości fast foodów.
- Przeformułowanie znaczenia jednego z elementów, które są ze sobą niezgodne. Przykładowo: osoba chodząca często na solarium może twierdzić, że nie tylko solarium jest szkodliwe. Szkodzić może przecież też sól, nadmiar kawy czy produktów wysokoprzetworzonych; rozmywa się tutaj pojęcie szkodliwości.
- Dodanie nowego elementu poznawczego, który ma za zadanie zredukować sprzeczności między dotychczasowymi elementami. Na przykład: gracz spędzający połowę dnia przed ekranem komputera może twierdzić, że go to odpręża i uspokaja. Może też uważać, że sen, na który przeznacza drugie pół dnia niweluje szkodliwość grania w gry przez długi czas, bo zaspokaja tym samym potrzebę regeneracji.
